Groepsafspraken maken
De klas maakt in één mentoruur zijn eigen regels: van 'wat heb jij nodig om hier prettig te werken' naar vijf afspraken aan de muur. Regels waar leerlingen zelf voor tekenden, houden stand.
- Voorbereiding:
- Eén A3 of flap voor het eindresultaat; eventueel stickers om te stemmen.
- Nodig:
- A3 of flap, Dikke stift, Kladpapier
- Lokaal:
- Geen aanpassing: viertallen door tafels te draaien.
Zo werkt het
- 1
Individueel, 3 minuten stil: 'schrijf op wat jij nodig hebt om je hier prettig te voelen en goed te kunnen werken'. Behoeften, geen regels; dat verschil benoem je expliciet.
- 2
Viertallen kiezen uit hun briefjes samen een top 3 en formuleren die als afspraak. Geef het format: begin met 'we' en zeg wat je wél doet ('we laten elkaar uitpraten', niet 'niet door elkaar praten').
- 3
Inventariseer op het bord en cluster dubbelingen hardop ('dit zijn er drie over rust, die voeg ik samen, akkoord?').
- 4
Stem: elke leerling verdeelt drie stemmen (turven of stickers). De vijf afspraken met de meeste stemmen winnen.
- 5
Maak het af: de vijf afspraken op de A3, iedereen zet zijn initialen eronder, jij ook. Hang hem op een zichtbare plek en spreek af wanneer jullie hem evalueren.
Pas aan op jouw niveau
Werk met concrete gedragsafspraken ('we beginnen als de docent start', niet 'we zijn respectvol') en maximaal vier stuks. Stuur elke fase strak met timer en vaste beurten in de viertallen: om de beurt één behoefte inbrengen, de schrijver noteert.
Standaardversie. Laat elk viertal bij zijn top 3 ook benoemen wat de afspraak concreet oplevert ('dan is het stiller bij toetsen'); dat maakt het gesprek praktisch.
Laat de klas ook afspreken wat er gebeurt als een afspraak geschonden wordt, en wie daarop aanspreekt (ook leerlingen onderling). Eigenaarschap over de handhaving is de volwassen stap.
Voeg een reflectielaag toe: 'welke afspraak zou over drie maanden het moeilijkst blijken, en waarom?'. De klas voorspelt zijn eigen zwakke plek, en bij de evaluatie check je die voorspelling; dat gesprek over groepsgedrag is metacognitie in het echt.
In jouw vak
Scheikunde
Practicumafspraken via dezelfde route: wat heb jij nodig om veilig te werken? Veiligheidsregels die leerlingen zelf formuleerden worden beter nageleefd dan het voorgedrukte lijstje in het boek.
Lichamelijke opvoeding
Afspraken over teamsamenstelling en fair play aan het begin van het jaar: wie bepaalt de teams, hoe reageren we op fouten van teamgenoten. Voorkomt precies de wrijvingen waar gymlessen op stuklopen.
Goed om te weten
Waarom deze werkvorm werkt
Regels die de docent oplegt zijn van de docent; afspraken die de klas zelf formuleert zijn van de klas. Deze werkvorm bouwt in vier stappen van individuele behoeften naar vijf gedragen klassenafspraken, positief geformuleerd en zichtbaar in het lokaal.
Het beste moment is de tweede of derde week van het schooljaar: de klas kent elkaar net genoeg om eerlijk te zijn, en de groepsnormen liggen nog niet vast. Wie dit uur investeert, verdient het de rest van het jaar terug in minder correcties; je verwijst naar 'onze afspraak' in plaats van naar je eigen gezag.
Onderbouw of bovenbouw?
Kern van het brugklasmentoraat en waardevol in elke nieuw samengestelde klas, ook leerjaar 3 of 4 na herindeling. In een bovenbouwklas die al jaren samen is, volstaat de verkorte versie: oude afspraken evalueren en herzien in twintig minuten.
Variaties (2)
- Omgekeerde start: laat viertallen eerst 'de slechtste klas ooit' beschrijven. Daarna omdraaien naar wat jullie wél willen; het lachen vooraf maakt het echte gesprek makkelijker.
- Docentenafspraak erbij: de klas mag ook één afspraak voor jou formuleren ('u start de les op tijd'). Jouw handtekening daaronder is goud waard voor de gelijkwaardigheid.
Op jouw schooltype (Jenaplan, Dalton)
Jenaplan: Dit is in essentie de stamgroepvergadering; gebruik de kringvorm voor stap 3 en 4 en laat een leerling het stemmen voorzitten.
Dalton: Koppel de afspraken aan de daltonpijlers: laat de klas per afspraak benoemen of hij hoort bij zelfstandigheid, samenwerking of verantwoordelijkheid. De schooltaal en de klassenafspraken versterken elkaar dan.