Zijn dit de SLO-kerndoelen?

SLO ontwikkelde de kerndoelen samen met leraren en vakexperts; het ministerie van OCW legt ze vast. Dit overzicht gebruikt de officiële besluittekst: het Staatsblad voor Nederlands en rekenen en wiskunde, en het ontwerpbesluit van oktober 2026 voor de andere zeven leergebieden. Bij mens en natuur is de tekst na de internetconsultatie aangepast en wijkt die af van oudere SLO-pdf's.

Wanneer gelden de nieuwe kerndoelen?

Nederlands en rekenen en wiskunde gelden sinds 1 augustus 2026. De andere zeven leergebieden gaan naar verwachting op 1 augustus 2027 in; dat besluit is nog niet definitief. Uiterlijk op 1 augustus 2031 werken alle scholen met de nieuwe kerndoelen.

Gelden de kerndoelen voor vmbo, havo en vwo?

Ja, voor de onderbouw van alle schoolsoorten. Een aantal doelzinnen en punten is een aanvulling die alleen voor havo en vwo geldt; die zie je met het label havo/vwo, en je kunt ze in het overzicht verbergen.

Gelden de kerndoelen ook voor de bovenbouw?

Nee. Kerndoelen gaan over de onderbouw. In de bovenbouw werk je met examenprogramma's, die apart worden vernieuwd.

Onderbouw vo · officiële tekst

De nieuwe kerndoelen voor het vo

Alle 45 kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs op één plek, letterlijk uit de officiële tekst. Met elke doelzin en de uitwerking die erbij hoort.

kerndoelen: 45
leergebieden: 9
doelzinnen: 119

Zo lees je een kerndoel

Wat geldt wanneer?

Onderbouw vo

1 augustus 2026
Geldt
Nederlands en rekenen en wiskunde
Kerndoel 1 tot en met 17. Staat in de wet.
Nu
1 augustus 2027
Beoogd
De andere zeven leergebieden
Kerndoel 18 tot en met 45. Ontwerpbesluit, kan nog veranderen.
1 augustus 2031
Uiterlijk
Einde overgangsperiode
Alle scholen werken met de nieuwe kerndoelen.

Status en bronnen

Kies een leergebied

Geldt sinds 1 augustus 2026
Ontwerp, beoogd per 1 augustus 2027

Nederlands

Geldt sinds 1 augustus 2026

Kerndoel 1 tot en met 9 · Nederlands

Kerndoel 1 · overkoepelend

De school stimuleert de taalcompetentie van leerlingen.

1A
De school zorgt voor een rijke taal- en leesomgeving.opdracht aan de school
- aanbieden van taalactiviteiten in betekenisvolle contexten;
- aanbieden van een veelzijdig en actueel aanbod van jeugd- en Young Adult literatuur binnen een vaste leesroutine;
- aanbieden van kennis en vaardigheden uit het leergebied Nederlands in onderlinge samenhang;
- stimuleren van de leesmotivatie en de durf om te spreken en te schrijven;
- ruimte bieden aan verschillende talen en taalvariëteiten van leerlingen.
1B
De school stimuleert de taalontwikkeling van de leerling in alle leergebieden.opdracht aan de school
- stimuleren van betekenisvolle activiteiten waarin school- en vaktaal en vakspecifieke taalvaardigheden verworven kunnen worden;
- stimuleren van het gebruiken van rijke teksten over inhoudelijke thema’s in alle leergebieden;
- stimuleren van taalproductie en interactie in alle leergebieden;
- stimuleren van aandacht voor taalverzorging en taalgebruik in alle leergebieden;
- aanbieden van een schoolbrede set van aanpakken en flexibel inzetbare strategieën bij het ondersteunen van taalactiviteiten in de andere leergebieden.

Kerndoel 2 · communicatie

De leerling begrijpt teksten.

2A
De leerling toont begrip van zakelijke en literaire teksten.
- aandachtig luisteren, kijken of aandachtig vloeiend lezen;
- inzetten en uitbreiden van woordenschat, kennis over taal en kennis van de wereld;
- inzetten en uitbreiden van kennis over de vorm van teksten: tekstsoorten, tekststructuren, literaire genres, verteltechnieken;
- beschrijven van perspectieven, communicatieve doelen, publiek, context;
- in eigen woorden weergeven van de hoofd- en bijzaken, de hoofdgedachte en betekenis van een tekst, passend bij het lees- of luisterdoel;
- flexibel toepassen van verschillende aanpakken en begripsverhogende strategieën.
2B
De leerling evalueert en reflecteert op zakelijke en literaire teksten.
- benoemen van inhoudelijke relaties binnen en tussen verschillende teksten;
- benoemen van verschillen en overeenkomsten in feiten, meningen, argumentatie en perspectieven;
- benoemen van tegenstrijdige en overeenkomstige inhoud en framing binnen en tussen teksten;
- evalueren van bruikbaarheid van teksten;
- reflecteren op de waarde, inhoud en vorm van teksten.
2C
De leerling verkent de betrouwbaarheid van verschillende bronnen.
- benoemen van kenmerken van aangereikte bronnen: maker, tekstsoort en verschijningsdatum;
- benoemen van inhouds- en vormelementen die misleidend zijn of vragen oproepen;
- vergelijkend beoordelen en selecteren van bronnen op basis van hun betrouwbaarheid.

Kerndoel 3 · communicatie

De leerling produceert teksten.

3A
De leerling spreekt en schrijft afgestemd op doel, publiek en context.
- hanteren van een passende aanpak;
- in eigen woorden verwerken van informatie uit verschillende bronnen tot een gestructureerde tekst met bronvermelding;
- inzetten en uitbreiden van kennis over de vorm van teksten: tekstsoorten, tekststructuren, verteltechnieken;
- schrijven op letter-, schrift- en tekstniveau met een leesbaar handschrift en typschrift, en verstaanbaar spreken;
- reviseren van de tekst met het oog op doelgerichte communicatie: taalgebruik en taalverzorging.
3B
De leerling gebruikt taal op een creatieve manier.
- verkennen van creatief taalgebruik van anderen in literaire en zakelijke teksten;
- verwoorden van eigen gedachten, ervaringen, gevoelens en fantasieën;
- experimenteren met klanken, woorden, zinnen, literaire genres, taalregels, taalconventies en visuele vormen;
- verkennen van kenmerken van de ontluikende eigen stijl en het talige repertoire;
- waarderen van creatief taalgebruik.
3C
De leerling schrijft om tot kennisopbouw of begrip te komen.
- weergeven van hoofd- en bijzaken, indrukken en vragen bij gelezen, bekeken of beluisterde inhoud;
- samenvatten van gelezen inhoud;
- verwoorden, onderbouwen en ordenen van gedachten, verworven inzichten en kennis in een tekst of schema;
- inzetten en uitbreiden van school- en vaktaal;
- schrijven op letter-, schrift- en tekstniveau met een leesbaar handschrift en typschrift.

Kerndoel 4 · communicatie

De leerling voert gesprekken.

4A
De leerling voert gesprekken afgestemd op doel, gesprekspartner(s) en context.
- inzetten en uitbreiden van vaardigheden om gesprekken constructief te laten verlopen: luisteren, herkennen van signalen en passend reageren op de gesprekspartner(s);
- actief deelnemen aan gesprekken;
- afstemmen van taalgebruik, stemgebruik en non-verbale communicatie op communicatief doel en on- en offline context;
- verwerven en gebruiken van informatie afgestemd op kennis, achtergrond, standpunt en perspectief van de gesprekspartner(s);
- toepassen van gespreks- en taalconventies, passend bij de gespreksvorm.
4B
De leerling voert gesprekken om tot kennisopbouw, begrip of een aanpak te komen.
- verwoorden van kennis, ideeën en standpunten met onderbouwing;
- vragen om toelichting, verklaring of bevestiging;
- luisteren naar, doorvragen op en ter discussie stellen van de ideeën en perspectieven van gesprekspartners;
- accepteren of verwerpen van andermans ideeën met argumenten;
- samenvatten van inzichten, verwoorden van oplossingen of trekken van conclusies.

Kerndoel 5 · communicatie

De leerling ontwikkelt zich als bewuste taalgebruiker.

5A
De leerling reflecteert op het proces en evalueert het product van een taalactiviteit.
- ontvangen en geven van feedback;
- reflecteren op het proces: de gemaakte keuzes in aanpak en strategieën tijdens en na de uitvoering van een taalactiviteit;
- beoordelen van het product van de taalactiviteit aan de hand van aangereikte criteria;
- formuleren van leerdoelen voor proces en product bij toekomstige taalactiviteiten.

Kerndoel 6 · taal

De leerling toont inzicht in taal als systeem.

6A
De leerling beschouwt de relatie tussen vorm en betekenis van taal.
- verkennen hoe letterklanken, klemtoon, intonatie en ritme samenhangen met de betekenis van taal;
- inzicht tonen in de opbouw van complexe woorden om de betekenis af te leiden;
- beschrijven hoe de betekenis in complexe zinnen bepaald wordt door de woordvolgorde en de zinsdelen;
- verkennen hoe register, stijlmiddelen en opbouw van teksten een relatie hebben met het communicatieve doel;
- functioneel gebruiken van taalkundige begrippen en taalbeschouwingsstrategieën bij het redeneren over de spelling en grammatica.
6B
De leerling toont inzicht in regels en procedures voor spelling, formulering en interpunctie.
- correct formuleren op woord-, zins- en tekstniveau;
- verbinden van vorm en betekenis om de correcte spelling te achterhalen;
- ontwikkelen van spellingbewustzijn en spellinggeweten;
- reflecteren op gemaakte keuzes in woorden en zinnen;
- inzetten van hulpmiddelen en bronnen om regels en procedures correct toe te passen en teksten te redigeren.
6C
De leerling toont inzicht in zakelijke genres.havo/vwo
- benoemen van kenmerken met betrekking tot context, doel, inhoud en vorm, passend bij een genre;havo/vwo
- herkennen van genrespecifieke kenmerken van taalgebruik;havo/vwo
- reflecteren op gebruik van genrekenmerken in relatie tot het communicatieve doel.havo/vwo
6D
De leerling verkent de overtuigingskracht van teksten.havo/vwo
- herkennen van standpunt en argumenten in teksten;havo/vwo
- herkennen van de context waarin de argumentatie plaatsvindt;havo/vwo
- verkennen van de geloofwaardigheid van de spreker of schrijver;havo/vwo
- beschrijven hoe gevoelens worden opgeroepen bij het publiek.havo/vwo

Kerndoel 7 · taal

De leerling verkent het gebruik van taal.

7A
De leerling verkent hoe je met taal uiting geeft aan identiteit.
- verkennen van het eigen talige repertoire in relatie tot hoe je wilt overkomen en tot welke groepen je wilt behoren: talen en taalvariëteiten, gebaren, lichaamstaal;
- experimenteren met het eigen talige repertoire in relatie tot publiek, doel en context;
- reflecteren op hoe je overkomt op anderen op basis van bewuste keuzes in het eigen talige repertoire;
- reflecteren op hoe andere mensen hun talige repertoire benutten om uiting te geven aan hun identiteit;
- waarderen van het eigen talige repertoire.
7B
De leerling verkent taalvariatie en taalverandering in het Nederlandse taalgebied.
- verkennen van verschillende taalvariëteiten van het Nederlands: school- en vaktaal, groeps- en streektalen en talen in beroepscontexten;
- vergelijken van de contexten waarin verschillende talen en taalvariëteiten worden gebruikt;
- benoemen van overeenkomsten en verschillen tussen het Nederlands en andere talen en taalvariëteiten op klank-, woord- en zinsniveau;
- reflecteren op overtuigingen over verschillende talen en taalvariëteiten;
- verkennen van veranderingen in taalgebruik onder invloed van tijd, media en maatschappelijke ontwikkelingen.

Kerndoel 8 · literatuur

De leerling doet ervaring op met literatuur.

8A
De leerling ontwikkelt een eigen leesvoorkeur.
- lezen en beluisteren van boeken en teksten, van verschillende schrijvers en literaire genres;
- geven van een waardeoordeel over gelezen of beluisterde boeken en teksten op basis van literaire genres, eigen interesse en belevingswereld;
- aangaan van nieuwe leesuitdagingen op basis van eerdere lees-, luister- en kijkervaringen;
- beargumenteren van persoonlijke voorkeur op basis van reflectie op ervaringen met literatuur.
8B
De leerling verkent de waarde van literatuur.
- verwoorden van persoonlijke leeservaring en -beleving na het lezen van literatuur;
- verwoorden van opgedane inzichten en kennis over zichzelf op basis van literatuur;
- verwoorden van opgedane inzichten en kennis over anderen op basis van literatuur;
- verwoorden van opgedane inzichten en kennis over de wereld en culturen op basis van literatuur.

Kerndoel 9 · literatuur

De leerling toont inzicht in literatuur.

9A
De leerling toont inzicht in verhalende teksten.
- beschrijven welk probleem of welke wens van een hoofdpersoon de motor van het verhaal is en hoe het verhaal zich ontwikkelt;
- beschrijven van de verschillende rollen van personages, hun karakter en ontwikkeling;
- beschrijven hoe een schrijver verschillende verteltechnieken gebruikt om bepaalde effecten te bereiken;
- beschrijven hoe tijd, plaats en omstandigheden het verhaal beïnvloeden.
9B
De leerling toont inzicht in genrekenmerken van literatuur.
- onderscheiden van poëzie-, proza- en dramateksten op basis van genrekenmerken;
- benoemen van het effect op de leesbeleving van verschillende genrekenmerken;
- analyseren van kenmerkend taalgebruik in literaire genres: figuurlijk taalgebruik, stijlfiguren, rijm en ritme;
- analyseren van kenmerkende visuele elementen in literaire genres: illustraties, vormgeving, typografie.
9C
De leerling verkent literatuur die geschreven is in verschillende periodes en contexten.
- lezen, bekijken of beluisteren van literatuur uit verschillende tijden;
- verkennen van de tijd en context waarin het verhaal geschreven is;
- verwoorden van verschillen en overeenkomsten tussen historische teksten en de eigen tijd, leef- en belevingswereld;
- verwoorden van universele thema’s in literatuur door de tijd heen.
9D
De leerling legt verbanden tussen de inhoud van literatuur en de periode en context waarin deze is geschreven.havo/vwo
- beschrijven van verschillen en overeenkomsten tussen oudere en hedendaagse literatuur;havo/vwo
- beschrijven van verschillen en overeenkomsten tussen versies van literaire teksten;havo/vwo
- beschrijven van relaties tussen de periode en context waarin de tekst is geschreven en het wereldbeeld van de schrijver;havo/vwo
- beschrijven van opgedane inzichten over historische tijdvakken;havo/vwo
- herkennen van literair-culturele sporen in literatuur uit heden en verleden.havo/vwo

Bron: Besluit vernieuwde kerndoelen Nederlands en rekenen en wiskunde (Besluit van 10 juni 2026, Stb. 2026, 198)

Rekenen en wiskunde

Geldt sinds 1 augustus 2026

Kerndoel 10 tot en met 17 · Wiskunde, rekenen

Kerndoel 10 · wiskundige concepten

De leerling redeneert en rekent met getallen, grootheden en vergelijkingen.

10A
De leerling redeneert en rekent met getallen en grootheden.
Aanvulling havo en vwo: Algebra: De leerling redeneert en rekent met getallen, grootheden, variabelen en algebraïsche uitdrukkingen.
- optellen, aftrekken, vermenigvuldigen, delen, machtsverheffen en worteltrekken;
- wendbaar en met inzicht gebruiken van getallen en hun eigenschappen, en enkelvoudige en samengestelde grootheden en eenheden;
- wendbaar en met inzicht gebruiken van en rekenen met verhoudingen;
- relaties leggen tussen grootheden en eenheden, tussen grootheden onderling en tussen eenheden onderling;
- bepalen van afmetingen en inhoud van meetkundige figuren.
- rekenen met standaardprocedures en eigenschappen van bewerkingen;havo/vwo
- herleiden van algebraïsche uitdrukkingen;havo/vwo
- gebruiken van de wetenschappelijke notatie van grote en kleine getallen;havo/vwo
- meten van grootheden en daarbij meet(on)nauwkeurigheid en effecten daarvan bepalen.havo/vwo
10B
De leerling gebruikt wiskundige vergelijkingen.
- interpreteren van wiskundige vergelijkingen en gevonden oplossingen;
- opstellen van vergelijkingen bij situaties;
- relaties leggen tussen gegeven vergelijkingen en situaties;
- oplossen van lineaire vergelijkingen.
- oplossen van lineaire, kwadratische en machtsvergelijkingen;havo/vwo
- oplossen van een stelsel lineaire vergelijkingen;havo/vwo
- oplossen van ongelijkheden.havo/vwo

Kerndoel 11 · wiskundige concepten

De leerling interpreteert data en kansen.

11A
De leerling interpreteert, representeert en analyseert data.
- opstellen van tabellen bij data;
- beredeneerd kiezen, berekenen en interpreteren van gemiddelde, modus en mediaan en berekenen en interpreteren van spreidingsbreedte;
- maken van grafische representaties van data en daaruit conclusies trekken;
- beredeneerd kiezen van representaties;
- interpreteren van grafische representaties en beredeneren of daarbij gepresenteerde conclusies wel, niet of deels kloppen;
- grafische representaties: diagrammen, grafieken en infographics.
- analyseren van univariate en bivariate datasets;havo/vwo
- beredeneerd kiezen en gebruiken van meetniveaus: nominaal, ordinaal, interval en ratio;havo/vwo
- beredeneerd kiezen, berekenen en interpreteren van spreidingsbreedte en interkwartielafstand;havo/vwo
- vergelijken van twee datasets;havo/vwo
- onderscheiden van correlatie en causaliteit.havo/vwo
11B
De leerling redeneert en rekent met kansen.
Aanvulling havo en vwo: De leerling berekent kansen.
- kansen weergeven als breuk, verhouding, percentage en decimaal getal;
- op basis van kansen inschatten hoe waarschijnlijk het is dat gebeurtenissen plaatsvinden;
- berekenen van verwachtingswaardes.
- berekenen van kansen met behulp van kansregels en combinatoriek;havo/vwo
- interpreteren van empirische en theoretische kansen.havo/vwo

Kerndoel 12 · wiskundige concepten

De leerling toont inzicht in patronen en verbanden.

12A
De leerling analyseert en redeneert over patronen en verbanden.
- herkennen, beschrijven en voortzetten van patronen in rijen getallen en figuren;
- identificeren van patronen en verbanden in datasets;
- identificeren en beschrijven van verbanden tussen grootheden;
- weergeven van patronen en verbanden in een beschrijving, tabel, grafiek en formule, en deze weergaven in elkaar omzetten;
- beschrijven en interpreteren van standaardverbanden in verschillende representaties.
- beschrijven van een patroon in een rij getallen met een formule;havo/vwo
- uitleggen wanneer een verband een functie is;havo/vwo
- beschrijven van het veranderingsgedrag van een functie;havo/vwo
- herkennen en beschrijven van standaardverbanden in verschillende representaties;havo/vwo
- gebruiken van de eigenschappen van standaardverbanden.havo/vwo

Kerndoel 13 · wiskundige concepten

De leerling toont inzicht bij meetkundig handelen.

13A
De leerling analyseert en redeneert over de twee- en driedimensionale ruimte.
- redeneren met en over eigenschappen van meetkundige figuren en begrippen en deze eigenschappen gebruiken in berekeningen en constructies;
- redeneren met kijklijnen;
- construeren en interpreteren van tweedimensionale representaties van driedimensionale figuren en relaties leggen tussen twee- en driedimensionale representaties van figuren;
- meetkundige transformaties: verschuiven, draaien, spiegelen, vergroten en verkleinen van figuren.
- redeneren met hoeken en eigenschappen van hoeken in meetkundige figuren;havo/vwo
- berekenen van hoeken en afmetingen van rechthoekige driehoeken met goniometrische verhoudingen.havo/vwo

Kerndoel 14 · wiskundige denk-werkwijzen

De leerling gebruikt wiskundige denk-werkwijzen.

14A
De leerling lost wiskundige problemen en toepassings-problemen op.
- analyseren hoe een probleem met wiskunde kan worden opgelost;
- bedenken en uitvoeren van een aanpak voor een niet-routinematig oplosbaar probleem;
- gebruiken van heuristieken;
- bewerken van de uitkomsten van berekeningen tot een oplossing van een probleem;
- reflecteren op aanpak, uitvoering en oplossing.
14B
De leerling maakt en gebruikt wiskundige modellen.
- weergeven van een situatie, ook met gebruik van ICT;
- selecteren van relevante kenmerken en weglaten van niet relevante kenmerken;
- beredeneerd kiezen van een geschikt model en evalueren van deze keuze;
- gebruiken van abstracte modellen om rekenaanpakken te laten zien, situaties te interpreteren en problemen op te lossen.
- wiskundig modelleren volgens een modelleercyclus.havo/vwo
14C
De leerling toont de juistheid van wiskundige beweringen en redeneringen aan.
- formuleren van vermoedens en beweringen;
- gebruiken van logische redeneerprincipes en daarmee conclusies trekken;
- gebruiken van wiskundetaal en wiskundige representaties bij het formuleren en onderbouwen van een redenering;
- kritisch evalueren van eigen en andermans wiskundige redeneringen.
- wiskundig bewijzen van een bewering;havo/vwo
- verantwoorden van een redeneeraanpak in formele stappen.havo/vwo
14D
De leerling bedenkt en beschrijft algoritmes.
- algoritmes met een beperkt aantal stappen;
- beschrijven hoe een algoritme tot een vast resultaat leidt;
- beoordelen van het resultaat van een doorlopen algoritme;
- bedenken van een algoritme voor de aanpak van een probleem;
- beschrijven van mogelijkheden en beperkingen in de bruikbaarheid van algoritmes.
- verbeteren van een algoritme door een aanpassing te bedenken;havo/vwo
- schematisch beschrijven van een algoritme.havo/vwo

Kerndoel 15 · wiskundige denk-werkwijzen

De leerling gebruikt wiskundetaal en wiskundig gereedschap.

15A
De leerling gebruikt wiskundetaal en wiskundige representaties.
- gebruiken van wiskundige symbolen, notaties en begrippen;
- leesbaar weergeven van berekeningen en probleemaanpakken;
- kiezen en bedenken van representaties om berekeningen en wiskundige redeneringen weer te geven en uit te wisselen;
- kritisch beoordelen van een representatie;
- relaties leggen tussen verschillende representaties van een wiskundig concept.
15B
De leerling gebruikt meetinstrumenten en andere wiskundige instrumenten.
- beredeneerd kiezen voor gebruik van een instrument op basis van de mogelijkheden, beperkingen en meetnauwkeurigheid;
- vooraf schatten van meetresultaten en uitkomsten;
- gebruiken van een instrument en de bijbehorende wiskundetaal;
- bepalen, interpreteren en beoordelen van het resultaat.
- uitvoeren van berekeningen met een digitaal instrument, en aangeven van de mate van nauwkeurigheid van de verkregen uitkomst.havo/vwo

Kerndoel 16 · wiskunde en de wereld

De leerling ontwikkelt een wiskundige attitude.

16A
De school stimuleert de ontwikkeling van een wiskundige attitude bij leerlingen.opdracht aan de school
- laten zien van het nut en de kracht van wiskunde in uiteenlopende toepassingen;
- stimuleren van een onderzoekende en kritische houding ten aanzien van getallen en andere wiskundige informatie;
- laten reflecteren op eigen en andermans rekenwijze en overig wiskundig handelen;
- inzicht bieden in hoe leerlingen wiskunde kunnen inzetten in de bovenbouw en het verdere leven.

Kerndoel 17 · wiskunde en de wereld

De leerling past wiskunde toe in bekende en nieuwe situaties.

17A
De leerling herkent en gebruikt wiskunde in alledaagse, maatschappelijke en beroepsmatige situaties.
- gebruiken van getallen en andere wiskundige concepten in concrete, voor de leerling relevante dagelijkse en beroepsmatige situaties;
- gebruiken van wiskundige instrumenten bij meten en andere praktische handelingen;
- wiskunde gebruiken bij het nemen van beslissingen en het oplossen van problemen;
- herkennen en beschrijven dat met grafische representaties een bepaalde boodschap wordt overgebracht of benadrukt;
- gebruiken en beoordelen van wiskundige informatie uit de samenleving en de media bij het vormen van een mening;
- herkennen en beschrijven hoe wiskunde in allerlei beroepen op uiteenlopende manieren een rol speelt.
17B
De school ondersteunt het gebruik van wiskunde in verschillende leergebieden.opdracht aan de school
- aanbieden van wiskundige concepten en denk-werkwijzen in onderlinge samenhang;
- laten zien hoe verschillende leergebieden wiskundetaal en wiskundige representaties gebruiken;
- afstemmen hoe rekenaanpakken en andere wiskundige aanpakken bij verschillende leergebieden worden uitgevoerd;
- laten gebruiken van wiskundige modellen, wiskundige instrumenten, algoritmes en formules in verschillende leergebieden.

Bron: Besluit vernieuwde kerndoelen Nederlands en rekenen en wiskunde (Besluit van 10 juni 2026, Stb. 2026, 198)

Burgerschap

Ontwerp, beoogd per 1 augustus 2027

Kerndoel 18 tot en met 20 · Geen apart vak: in onder meer mens en maatschappij, levensbeschouwing en het mentoruur

Kerndoel 18 · democratische oefenplaats

De school geeft vorm aan de democratische oefenplaats.

18A
De school stimuleert sociale en maatschappelijke competenties van leerlingen.opdracht aan de school
- aanbieden van kennis en vaardigheden ten aanzien van basiswaarden van de democratische rechtsstaat en de diverse samenleving, gericht op respectvolle omgang;
- stimuleren van sociale vaardigheden en kritische denkvaardigheden;
- stimuleren van respectvolle communicatie, offline en online;
- aanbieden van activiteiten die sociale cohesie en actief burgerschap stimuleren.

Kerndoel 19 · samenleven in een democratische rechtsstaat

De leerling leert over samenleven in een democratische rechtsstaat.

19A
De leerling toont inzicht in het belang van basiswaarden van de democratische rechtsstaat.
- beschrijven van de betekenis van basiswaarden van de democratische rechtsstaat: vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit;
- inzicht tonen in hoe de Grondwet, kinder- en mensenrechten en internationale verdragen basiswaarden van de democratische rechtsstaat mogelijk maken en beschermen;
- redeneren over hoe basiswaarden van de democratische rechtsstaat en vrijheden, zoals vastgelegd in de Grondwet, met elkaar op gespannen voet kunnen staan;
- ervaringen opdoen met het voeren van dialogen, omgaan met conflicten, gelijkwaardige behandeling en ethische oordeelsvorming;
- reflecteren op het belang van basiswaarden van de democratische rechtsstaat voor de samenleving en het eigen leven.
19B
De leerling verkent en reflecteert op hoe die kan omgaan met diversiteit in de samenleving.
- beschrijven van aspecten van diversiteit: godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht, handicap en seksuele gerichtheid;
- reflecteren op de eigen identiteit in relatie tot aspecten van diversiteit;
- herkennen en benoemen van processen van stereotypering, discriminatie en uitsluiting;
- beargumenteren van het belang dat mensen elkaar gelijkwaardig behandelen;
- reflecteren op ervaringen met openstaan voor perspectieven en ervaringen van anderen, overeenkomsten en verschillen benoemen, oordeel uitstellen, omgaan met mogelijkheden en gedrag van anderen.

Kerndoel 20 · vormgeven aan democratische en maatschappelijke betrokkenheid

De leerling doet ervaringen op met democratische en maatschappelijke betrokkenheid.

20A
De leerling verkent en reflecteert op mogelijkheden om democratisch te handelen.
- beschrijven van onderdelen van de democratische rechtsstaat: machtenscheiding, onafhankelijke rechtspraak en hoe de Grondwet individuen en groepen beschermt;
- inzicht tonen in processen van inspraak en besluitvorming en welke regels en afspraken daarbij van belang zijn;
- ervaringen opdoen met het uitwisselen van standpunten, compromissen sluiten en omgaan met meerderheids- en minderheidsstandpunten;
- reflecteren op eigen ervaringen met inspraak en besluitvorming en met het besluitvormingsproces;
- inzicht tonen in de waarde van democratisch handelen in het eigen leven.
20B
De leerling verkent en reflecteert op mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving.
- beschrijven hoe burgers met taken, rollen, rechten en plichten bijdragen aan de samenleving;
- onderzoeken van de rol en de impact van maatschappelijke initiatieven, bewegingen en organisaties en de middelen die zij aanwenden om bij te dragen aan de samenleving of veranderingen in de samenleving teweeg te brengen;
- verkennen van actuele, maatschappelijke en duurzaamheidsvraagstukken;
- ervaringen opdoen met verantwoordelijkheid nemen voor en bijdragen aan het welzijn van anderen;
- reflecteren op mogelijkheden om vanuit eigen idealen of overtuigingen bij te dragen aan de samenleving, nu en in de toekomst.

Bron: Ontwerpbesluit vernieuwde kerndoelen overige leergebieden (Besluit vernieuwde kerndoelen overige leergebieden, KetenID WGK028540), bijlage bij de voorhangbrief van de staatssecretaris van OCW, Kamerstukken II 2026/27, 31 293, nr. 898

Digitale geletterdheid

Ontwerp, beoogd per 1 augustus 2027

Kerndoel 21 tot en met 23 · Informatica en alle andere vakken

Kerndoel 21 · praktische kennis en vaardigheden

De leerling zet digitale technologie en digitale media in.

21A
De leerling zet digitale systemen functioneel in.
- beschrijven van wat technisch nodig is om digitale systemen te laten werken en in een netwerk te laten samenwerken;
- beschrijven van de werking van internet en de plaats van slimme apparatuur daarin;
- gebruiken van geavanceerde mogelijkheden van software voor communicatie, samenwerken en het creëren en bewerken van verschillende typen bestanden;
- herkennen van digitale systemen die in bedrijven, in de wereld van de media en door de overheid gebruikt worden bij het uitvoeren van taken of het oplossen van problemen;
- bijhouden van nieuwe technologische ontwikkelingen, hun mogelijkheden en beperkingen.
21B
De leerling navigeert doelgericht in het digitale media- en informatielandschap voor het verwerven en verwerken van informatie.
- combineren van geschikte zoekhulpmiddelen, zoekopdrachten en zoekstrategieën;
- beoordelen van aangeboden en gevonden informatie op betrouwbaarheid en bruikbaarheid, rekening houdend met eigenschappen van bronnen, zoekhulpmiddelen en gebruikte media;
- reflecteren op de geschiktheid van gebruikte zoekstrategieën, zoekhulpmiddelen en zoekopdrachten voor het verkrijgen van het gewenste resultaat;
- beschrijven hoe sociale media werken en hoe ze de aandacht van gebruikers trekken, vasthouden en beïnvloeden;
- reflecteren op welke wijze eigen kennis, opvattingen en voorkeuren de interpretatie van digitale informatie beïnvloeden.
- gebruikmaken van vakspecifieke zoekstrategieën, zoekhulpmiddelen en zoekopdrachten.havo/vwo
21C
De leerling verkent het gebruik van data en dataverwerking.
- redeneren over hoe een dataset een beperkt beeld geeft van de werkelijkheid;
- uitvoeren van onderzoek met een dataset om een vraag te beantwoorden, een taak uit te voeren of een probleem op te lossen;
- beschrijven van het gebruik van data door bedrijven, instellingen en overheden;
- beschrijven van de toenemende mogelijkheden om datagestuurd te werken;
- reflecteren hoe AI nieuwe manieren om data te verwerken mogelijk maakt.
- gebruiken van open data om een probleem op te lossen of een onderzoek uit te voeren.havo/vwo
21D
De leerling verkent mogelijkheden en beperkingen van AI.
- beschrijven van de rol en invloed van de kwaliteit en eigenschappen van data voor de werking en resultaten van AI-systemen;
- herkennen van veelvoorkomende AI-systemen en hun toepassingen door bedrijven, instellingen en overheden;
- beschrijven van verschillen tussen op regels gebaseerde digitale systemen en op statistiek gebaseerde AI-systemen;
- doelgericht, verantwoord en kritisch interacteren met een AI-systeem;
- experimenteren met het trainen van AI-systemen.
- beschrijven van machine learning, expertsystemen en gangbare manieren om AI-systemen te trainen;havo/vwo
- reflecteren op de mogelijkheden en beperkingen van AI-systemen.havo/vwo

Kerndoel 22 · ontwerpen en maken

De leerling creëert digitale producten.

22A
De leerling gebruikt passende werkwijzen bij het creëren en gebruiken van verschillende typen digitale producten.
- experimenteren met ontwikkel- en bewerkingssoftware om gedachten, ideeën of gevoelens uit te drukken;
- ontwikkelen en delen van een digitaal product gericht op het informeren, overtuigen of beïnvloeden;
- afwegen met behulp van computationele denkstrategieën in hoeverre het doel met een digitaal product bereikt kan worden;
- ontwerpen en realiseren van een product aan de hand van ontwerpeisen in een iteratief proces, inclusief reflectie op product en proces;
- rekening houden met auteursrechten, licenties en bron- en naamsvermelding bij het creëren van digitale producten.
- oplossen van een probleem of uitvoeren van een taak in een ander vak met behulp van computationele denkstrategieën.havo/vwo
22B
De leerling programmeert een computerprogramma met behulp van computationele denkstrategieën.
- beschrijven van de taak en het doel van een computerprogramma;
- ontwerpen en schematisch weergeven van het algoritme behorende bij een taak;
- gebruikmaken van programmeerconcepten: events, datastructuren en combinaties van logische operatoren;
- documenteren, testen en bijstellen van een eigen computerprogramma of een computerprogramma van anderen;
- aanpakken van een probleem of taak zodanig, dat programmeren gebruikt kan worden om het op te lossen.

Kerndoel 23 · de gedigitaliseerde wereld

De leerling participeert in de gedigitaliseerde wereld.

23A
De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen.
- kennis hebben van rechten en plichten van individuen en instellingen ten aanzien van de bescherming van persoonsgegevens, data en privacy;
- herkennen van veiligheidsrisico’s bij het gebruik van digitale systemen van bedrijven, instellingen en overheden;
- beschermen tegen zwakke plekken in gebruikte digitale systemen en netwerken;
- herkennen hoe anderen omgaan met privacy en de veiligheid van door hen verzamelde of bewaarde data;
- adequaat omgaan met ongepaste content, ongepast gedrag en veiligheidsrisico’s in digitale omgevingen.
- beschrijven van malware en andere bedreigingen.havo/vwo
23B
De leerling maakt weloverwogen keuzes bij het gebruik van digitale technologie en digitale media.
- online communiceren en handelen op respectvolle en verantwoorde wijze;
- evalueren van de invloed van digitale technologie en digitale media op eigen denken, eigen gedrag en de interactie met anderen;
- rekening houden met eigen fysieke en mentale gezondheid en die van anderen in relatie tot het gebruik van digitale technologie en digitale media;
- reflecteren op en vormgeven van de eigen online identiteit in relatie met anderen;
- verkennen van de eigen interesse in digitale technologie en digitale media in relatie tot studies en beroepen.
23C
De leerling analyseert hoe digitale technologie, digitale media en de samenleving elkaar wederzijds beïnvloeden.
- verkennen van mogelijkheden om digitale technologie en digitale media te benutten bij het vormgeven van maatschappelijke betrokkenheid;
- verkennen van mogelijkheden om de ontwikkeling van digitale technologie en digitale media te sturen en te reguleren en daarmee menselijke en democratische waarden te beschermen;
- redeneren over kansen en risico’s van het gebruik van digitale technologie in de samenleving vanuit ethisch, sociaal, economisch en ecologisch perspectief;
- analyseren hoe samenlevingen afhankelijk zijn van digitale technologie en van grote technologiebedrijven;
- beschrijven van ethische dilemma’s bij het maken van keuzes voor de toekomst die gerelateerd zijn aan ontwikkelingen van digitale technologie en digitale media.

Mens en maatschappij

Ontwerp, beoogd per 1 augustus 2027

Kerndoel 24 tot en met 28 · Geschiedenis, aardrijkskunde, economie

Kerndoel 24 · vraagstukken en perspectieven

De leerling onderzoekt vraagstukken over mens en samenleving.

24A
De leerling analyseert maatschappelijke verschijnselen en ontwikkelingen en weegt waarden en belangen af.
- analyseren aan de hand van overeenkomsten en verschillen, continuïteit en verandering, en oorzaken en gevolgen, actoren en structuren;
- benoemen van contexten waarin en schaalniveaus waarop verschijnselen zich voordoen;
- beschrijven van perspectieven van personen en groepen en van geografische, historische en economische invalshoeken;
- afwegen van waarden en belangen van mensen, groepen en instituties;
- redeneren over de samenleving van de toekomst aan de hand van maatschappelijke ontwikkelingen.
- beschrijven hoe kennis over maatschappelijke verschijnselen en ontwikkelingen tot stand komt.havo/vwo
24B
De leerling onderzoekt maatschappelijke vraagstukken en evalueert mogelijke oplossingen.
- vraagstukken: duurzame ontwikkeling, historische representatie, rechtvaardige verdeling, en participatie en inclusie;
- analyseren van vraagstukken vanuit geografische, historische en economische invalshoeken en perspectieven van belanghebbenden;
- combineren van informatie uit verschillende relevante bronnen: kaart- en beeldmateriaal, teksten, tabellen en grafieken;
- onderbouwen van mogelijke oplossingen en beschrijven van hun sociale en morele implicaties;
- presenteren en waarderen van mogelijke oplossingen, met gebruik van vaktaal.
24C
De leerling beschrijft de omgeving van de school vanuit geografische, historische, economische en sociale invalshoeken.
- karteren van ruimtegebruik;
- leggen van verbanden tussen lokale geschiedenis en erfgoed in de omgeving van de school;
- inventariseren van economische activiteiten, werkgelegenheid en sociale voorzieningen;
- benoemen welke aspecten van diversiteit zichtbaar zijn;
- beschrijven hoe digitale technologie de omgeving van de school beïnvloedt en vergroot.

Kerndoel 25 · mens en ruimte

De leerling onderzoekt geografische verschijnselen.

25A
De leerling analyseert de wereld vanuit geografische kenmerken en verkent haar vanuit verschillende perspectieven.
- analyseren van ruimtelijke patronen aan de hand van fysisch-geografische, sociaalgeografische en topografische kenmerken;
- vergelijken van demografische ontwikkelingen in natuurlijke bevolkingsgroei en migratie, verstedelijking en mobiliteit binnen en tussen gebieden;
- beschrijven van de invloed van globalisering en migratie op culturen;
- verklaren van ruimtelijke patronen die ontstaan door geopolitieke en economische ontwikkelingen: conflicten, internationale samenwerking, (de)globalisering;
- verkennen van betekenissen die personen en groepen aan plaatsen geven.
25B
De leerling analyseert hoe menselijk handelen en de leefomgeving elkaar beïnvloeden en evalueert hoe mensen omgaan met de gevolgen.
- beschrijven van de gevolgen die water- en grondstofwinning en productie van (consumptie)goederen hebben voor klimaat en leefomgeving;
- verbanden leggen tussen veranderingen in voedselproductie en de gevolgen voor de leefomgeving;
- verkennen van mitigatie- en adaptatiemaatregelen bij gevolgen van klimaatverandering;
- evalueren van perspectieven op de relatie tussen de mens en de natuur in de leefomgeving;
- evalueren van de mogelijkheden en beperkingen van verschillende regio’s om met de gevolgen van klimaatverandering om te gaan.
25C
De leerling evalueert toekomstscenario’s voor ruimtelijke inrichting van Nederland.
- beschrijven van claims van verschillende actoren op de in Nederland beschikbare ruimte voor wonen, natuur, landbouw, werk, infrastructuur, watermanagement en energie;
- afwegen van waarden en belangen bij de ruimtelijke inrichting;
- vergelijken van toekomstscenario’s voor zowel landelijke als stedelijke gebieden;
- evalueren van mogelijke gevolgen van toekomstscenario's.

Kerndoel 26 · mens en tijd

De leerling onderzoekt historische verschijnselen.

26A
De leerling beschrijft historische ontwikkelingen aan de hand van gebeurtenissen, personen en voorwerpen.
- ontwikkelingen uit de prehistorie: ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen;
- ontwikkelingen uit de oudheid: ontstaan van wetenschappelijk denken en ideeën over burgerschap, verspreiding van antieke culturen, verspreiding van de monotheïstische godsdiensten: jodendom, christendom en islam;
- ontwikkelingen uit de middeleeuwen: ontstaan van een standensamenleving, groei van handelsnetwerken en steden, begin van staatsvorming en centralisatie, veranderend mens- en wereldbeeld;
- ontwikkelingen uit de vroegmoderne tijd: de Nederlandse Opstand en het ontstaan van de Republiek, Europese kolonisatie en mensenhandel tussen werelddelen, verstedelijking en culturele bloei in de Republiek, groeiende belangstelling voor wetenschap en uitvinding van nieuwe technieken, de Verlichting en het streven naar vrijheid en gelijkheid;
- ontwikkelingen uit de moderne tijd: industriële revolutie, opkomst van emancipatiebewegingen en ontstaan van parlementaire democratie, opkomst van nationalisme en modern imperialisme, opkomst en toepassing van totalitaire ideologieën, ontstaan van totale oorlog en genocide, dekolonisatie, blokvorming en samenwerking rond wereldproblemen, toename van diversiteit en verschillen in welvaart, ontstaan van een informatiesamenleving.
26B
De leerling redeneert over historische ontwikkelingen met gebruik van tijdsaanduidingen en bronnen.
- ordenen van historische gebeurtenissen en ontwikkelingen met behulp van tijdsaanduidingen, een tijdlijn en geografische kaarten;
- beoordelen van de bruikbaarheid van bronnen in relatie tot de vraagstelling en op basis van de context waarin de bron is ontstaan;
- combineren van informatie uit en over verschillende bronnen tot een consistent verhaal over historische gebeurtenissen en ontwikkelingen.
- verbanden leggen tussen perspectieven van mensen en de keuze voor bepaalde naamgeving en periodisering.havo/vwo
26C
De leerling toont inzicht in verbanden tussen historische ontwikkelingen en ontwikkelingen in het heden en redeneert over betekenissen die mensen en groepen geven aan het verleden.
- beschrijven hoe slavernijverleden en koloniale verhoudingen, Tweede Wereldoorlog, Holocaust en migratie doorwerken in het heden;
- beschrijven van de wording en werking van de constitutionele monarchie, parlementaire democratie en rechtsstaat van het Koninkrijk der Nederlanden;
- vergelijken van betekenissen die mensen en groepen geven aan het verleden en aan erfgoed;
- redeneren over wat bewaard, en wat herdacht moet worden vanuit verschillende perspectieven en invalshoeken;
- redeneren over de invloed van het verleden op het eigen leven en de eigen geschiedenis.
- reflecteren op de mogelijkheid oorzakelijke verbanden te leggen tussen historische ontwikkelingen en gebeurtenissen en die uit het heden.havo/vwo

Kerndoel 27 · mens en welvaart

De leerling onderzoekt economische verschijnselen.

27A
De leerling toont begrip van de structuur en de werking van het Nederlandse economische systeem.
- beschrijven van de verschillende sectoren en hun bijdrage aan de Nederlandse economie;
- vergelijken van markten en marktvormen;
- beschrijven hoe organisatievormen, wet- en regelgeving en contracten de Nederlandse economie reguleren;
- beschrijven van de invloed van de Europese Unie en internationale handel op de Nederlandse economie.
- beschrijven hoe fiscale maatregelen, wet- en regelgeving en publieke voorzieningen invloed hebben op huishoudens en bedrijven.
- gebruiken van modellen om onderdelen van en processen binnen de Nederlandse economie te verklaren.havo/vwo
27B
De leerling toont begrip van economische keuzes en beschrijft hun mogelijke gevolgen.
- inventariseren hoe beperkte middelen en rationele en niet-rationele factoren keuzes ten aanzien van levensonderhoud, samenwerking en welvaart beïnvloeden;
- beschrijven hoe economische keuzes voortkomen uit afwegingen tussen individueel en algemeen belang;
- begrip tonen van gevolgen en risico’s van keuzes ten aanzien van ontvangsten, uitgaven, bezittingen en schulden binnen huishoudens;
- beschrijven hoe keuzes voor vormen van samenwerking welzijn en welvaart beïnvloeden;
- beschrijven van gevolgen van consumptie en productie voor de samenleving en de leefomgeving, hier en nu, op andere plaatsen en in de toekomst.
- inventariseren van financiële feiten van een onderneming en verwerken tot financiële overzichten om onderbouwde keuzes te kunnen maken.havo/vwo

Kerndoel 28 · mens en samenleving

De leerling onderzoekt hoe mensen met elkaar samenleven.

28A
De leerling beschrijft de samenleving als sociaal systeem.
- beschrijven welke vormen van interactie tussen individuen, groepen en instituties de samenleving in stand kunnen houden;
- beschrijven hoe tegengestelde waarden en belangen kunnen leiden tot spanning, conflict en verandering;
- beschrijven hoe overheden en instituties op verschillende schaalniveaus gericht zijn op het in stand houden van de samenleving;
- inventariseren hoe groepen verschillend kunnen omgaan met maatschappelijke vraagstukken.
28B
De leerling toont inzicht in de werking en de gevolgen van invloed en macht in de samenleving.
- analyseren hoe macht binnen verschillende staatsvormen wordt uitgeoefend en welke invloed burgers uitoefenen op besluitvorming;
- beschrijven hoe overheden in het Koninkrijk der Nederlanden en de Europese Unie besluiten nemen, uitvoeren en er toezicht op houden;
- analyseren hoe bedrijven en (sociale) media de meningen en het gedrag van mensen beïnvloeden;
- beschrijven hoe culturele waarden en rolpatronen het gedrag van mensen beïnvloeden;
- beschrijven hoe macht kan leiden tot onderdrukking van mensen en groepen en hoe mensen en groepen zich hiertegen kunnen verzetten.
28C
De leerling toont inzicht in hoe mensen omgaan met diversiteit in de samenleving.
- analyseren van diversiteit in de samenleving op het gebied van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht, handicap en seksuele gerichtheid;
- analyseren van diversiteit in de samenleving op het gebied van lichamelijke en cognitieve mogelijkheden, sociaaleconomische status, cultuur en taal;
- verbanden leggen tussen de zichtbaarheid en de mate van acceptatie van diversiteit in de leefomgeving;
- verklaren waarom tolerantie mogelijkheden biedt om met diversiteit om te gaan;
- beschrijven hoe stereotypering, vooroordelen, racisme en discriminatie leiden tot uitsluiting van mensen en groepen;
- beschrijven hoe mensen inclusie vormgeven.
28D
De school draagt bij aan de sociale en emotionele ontwikkeling van leerlingen en bevordert respectvolle omgang met anderen.opdracht aan de school
- aandacht schenken aan emoties en het omgaan met emoties;
- bespreekbaar maken van wensen, grenzen, mogelijkheden en beperkingen;
- stimuleren van veilige sociale omgang, weerbaarheid, samenwerking en conflicthantering;
- aandacht schenken aan relationele en seksuele ontwikkeling;
- bevorderen van respectvolle omgang met seksualiteit en seksuele diversiteit.

Bron: Ontwerpbesluit vernieuwde kerndoelen overige leergebieden (Besluit van … tot wijziging van het Besluit kerndoelen primair en speciaal onderwijs 2026, het Uitvoeringsbesluit WVO 2020 [...] (Besluit vernieuwde kerndoelen overige leergebieden)), bijlage bij Kamerstukken II 2026/27, 31 293 / 31 289, nr. 898 (voorhang)

Mens en natuur

Ontwerp, beoogd per 1 augustus 2027

Kerndoel 29 tot en met 33 · Biologie, nask, techniek en fysische aardrijkskunde

Kerndoel 29 · natuurwetenschappen en technologie

De leerling verkent en verklaart de wereld vanuit natuurwetenschappelijk en technologisch perspectief.

29A
De leerling verkent de leefomgeving en onderzoekt vraagstukken uit de wereld.
- ervaringen in de leefomgeving opdoen met het waarnemen en waarderen van natuur en technologie;
- onderzoeken van vraagstukken over natuurwetenschappelijke verschijnselen, technische systemen, gezondheid, natuurbeheer, veiligheid, duurzaamheid en ruimtelijke inrichting;
- onderscheiden van verschillende perspectieven op en mogelijke oplossingen voor een vraagstuk;
- reflecteren op de waarde en geldigheid van een oplossing en de impact ervan op de omgeving en samenleving;
- oriënteren op profielen, studies en beroepen met beroepsbeelden en rolmodellen vanuit de eigen interesses, ambities en capaciteiten.
29B
De leerling gebruikt natuurwetenschappelijke en technologische denkwijzen bij het ontdekken en verklaren van de wereld.
- redeneren met patronen en oorzaak-gevolgrelaties;
- redeneren met structuur, vorm, eigenschap en functie;
- redeneren met schaal, verhoudingen en hoeveelheden;
- redeneren met systemen en modellen;
- redeneren met behoudswetten, kringlopen en transport.
- analyseren van aspecten van een systeem met een model;havo/vwo
- beschrijven dat keuzes bij het opstellen van een model, beperken waarover het model wel of niet een uitspraak kan doen;havo/vwo
- beschrijven dat modellen het gedrag van een systeem kunnen voorspellen;havo/vwo
- beschrijven dat aannames en randvoorwaarden van modellen de geldigheid van voorspellingen beperken.havo/vwo
29C
De leerling gebruikt natuurwetenschappelijke en technologische werkwijzen bij het ontdekken en verklaren van de wereld.
- toepassen van onderzoeks- en ontwerpstappen op een systematische en iteratieve wijze;
- veilig, doelmatig en duurzaam gebruiken van digitale en analoge instrumenten, gereedschappen, stoffen en materialen;
- interpreteren van kwalitatieve en kwantitatieve metingen en waarnemingen;
- onderbouwen van conclusies en oplossingen met argumenten en afwegingen, met gebruik van vaktaal;
- gebruiken van modellen die verschijnselen en systemen beschrijven.
- voorspellen van situaties en systemen met modellen;havo/vwo
- benoemen van overeenkomsten en verschillen tussen model en werkelijkheid;havo/vwo
- aanpassen van parameters in een bestaand model;havo/vwo
- relaties leggen tussen variabelen met een model;havo/vwo
- evalueren of uitkomsten aannemelijk zijn.havo/vwo
29D
De leerling verkent de aard van natuurwetenschappen en technologie.
- oriënteren op het systematisch werken waarmee wetenschappers en technologen tot betrouwbare kennis en bewijsvoering en optimale oplossingen te komen;
- verkennen hoe wetenschappers en technologen eerlijk, onafhankelijk, transparant, verantwoordelijk en zorgvuldig werken;
- discussiëren over wat het betekent dat wetenschappelijke kennis bestaat uit modellen, en waar de grens van die modellen ligt;
- reflecteren of alles mag wat kan, ook mag: maakbaarheid en ethische grenzen;
- betekenis geven aan de toegevoegde waarde van wetenschappelijke kennis en technologische oplossingen voor de samenleving.
- verkennen dat nieuwe technologieën en inzichten leiden tot ontwikkeling van modellen met andere verklaringen;havo/vwo
- verkennen hoe vanuit verschillende perspectieven naar eenzelfde model kan worden gekeken;havo/vwo
- verkennen hoe wetenschap continu in ontwikkeling is, en dat inzichten kunnen veranderen.havo/vwo
29E
De leerling toont begrip van gevaren van fysische, geologische, chemische en biologische verschijnselen, mogelijke voorzorgsmaatregelen en hoe te handelen in geval van nood.
- statische en bewegende elektrische lading, geluid, onweer, straling, zonlicht;
- extreem weer, diep en stromend water, ijs, extreme kou en hitte;
- CO, brand, rook en chemicaliën: toxiciteit, dosis en effect;
- wilde dieren, giftig voedsel, allergische reacties, ernstige bloedingen en hartstilstand;
- aardbevingen, vulkaanuitbarstingen, overstromingen en watertekorten.

Kerndoel 30 · natuurkundige verschijnselen en technische systemen

De leerling toont inzicht in en experimenteert met natuurkundige verschijnselen en technische systemen.

30A
De leerling toont inzicht in en experimenteert met voorwerpen en technische systemen.
- constructie-, energie-, communicatie-, meet-, regel-, productie- en transportsystemen;
- verkennen hoe een voorwerp werkt en geconstrueerd is: functie, eigenschappen en onderliggende mechanismen;
- maken van werkende analoge en digitale 2D- en 3D-modellen in een ontwerpproces;
- toepassen van krachtenverdeling, bewegingsprincipes en overbrengingsprincipes;
- experimenteren met ontwerpen, maken en repareren.
30B
De leerling toont inzicht in en experimenteert met krachten en beweging.
- zwaartekracht, trekkracht, duwkracht en wrijvingskracht;
- verbanden leggen tussen krachten op een voorwerp, en verandering in beweging en snelheid van dat voorwerp;
- experimenteren met krachten in de constructie;
- beschrijven hoe natuurlijke fenomenen krachten uitoefenen op constructies en welke effecten die krachten hebben op constructies;
- rekenen aan eenparige bewegingen met de grootheden plaats, snelheid en tijd.
- normaalkracht, magnetische kracht, elektrostatische kracht, en veerkracht.havo/vwo
30C
De leerling toont inzicht in elektrische schakelingen en energiesystemen, en experimenteert met elektrische schakelingen.
- onderscheiden van verschillende energievormen in een systeem;
- beschrijven hoe elektrische energie en warmte kunnen worden opgewekt, omgezet, getransporteerd en opgeslagen;
- experimenteren met serie- en parallelschakelingen;
- beschrijven van relaties tussen typen energiebronnen, -transport en -behoeften op het stroomnet;
- rekenen met behulp van de grootheden stroomsterkte, spanning, weerstand, vermogen en tijd.
- verbanden leggen tussen energieopwekking en -gebruik en de planetaire grenzen.havo/vwo
30D
De leerling verklaart optische verschijnselen vanuit eigenschappen van licht.havo/vwo
- toepassen van de eigenschap dat licht van richting verandert bij overgang van het ene naar het andere materiaal;havo/vwo
- onderzoeken hoe beeldvorming met spiegels en lenzen tot stand komt;havo/vwo
- schematisch weergeven van stralengang bij spiegels en lenzen;havo/vwo
- toepassen van het gegeven dat licht van verschillende golflengtes bij verschillende materialen in verschillende mate wordt geabsorbeerd, gereflecteerd en doorgelaten;havo/vwo
- beschrijven dat geometrische optica niet alle optische verschijnselen kan uitleggen.havo/vwo

Kerndoel 31 · scheikundige verschijnselen

De leerling toont inzicht in en experimenteert met materie, processen en circulaire productie.

31A
De leerling toont inzicht in deeltjes, faseovergangen, scheidingsmethoden en chemische reacties en experimenteert met deze verschijnselen en methoden.
- beschrijven dat deeltjes opgebouwd zijn uit atomen van één of meerdere atoomsoorten;
- beschrijven van verschillen tussen zuivere stoffen en mengsels aan de hand van waardes van grootheden en het deeltjesmodel;
- beschrijven van faseovergangen en chemische reacties met deeltjesmodellen;
- toepassen van geschikte scheidingsmethodes bij het scheiden van een mengsel;
- experimenteren met het versnellen en vertragen van fysische processen en chemische reacties: effect van temperatuur, oppervlakte, concentratie en katalysator.
- beschrijven hoe atomen zijn opgebouwd: atoomkern en elektronenwolk;havo/vwo
- analyseren van verschillen in bouw en eigenschappen van atoomsoorten;havo/vwo
- beschrijven van de waarde en bruikbaarheid van modellen over de bouw van materie: de vier elementen, flogiston, Dalton, atoomkern en elektronenwolk.havo/vwo
31B
De leerling toont inzicht in chemische processen en circulariteit en verkent de impact van processen op de omgeving.
- beschrijven van chemische reacties in chemische notatie of woorden;
- onderzoeken hoe fysische en chemische processen gebruikt worden om grondstoffen om te zetten in producten;
- beschrijven hoe productie circulair kan worden: drinkwater, blik, glas, plastics en kleding;
- redeneren over de impact van grootschalige productie voor de samenleving.
- beschrijven van chemische reacties met massa– en atoombehoud;havo/vwo
- rekenen bij een chemische reactie met een gegeven massaverhouding;havo/vwo
- verbanden leggen tussen de toename van kennis over chemische reacties en materie, en de ontwikkeling van nieuwe materialen en chemische processen.havo/vwo

Kerndoel 32 · organismen en gezondheid

De leerling toont inzicht in organismen en hun gezondheid.

32A
De leerling toont inzicht in de bouw, werking en het gebruik van bacteriën, schimmels, planten en dieren en verkent de diversiteit aan organismen.
- beschrijven van de bouw en basale functie van cellen en de celorganellen: celkern, celmembraan, celwand, cytoplasma, bladgroenkorrel, vacuole en mitochondrium;
- beschrijven van de bouw van plantaardige en dierlijke orgaanstelsels, organen en weefsels;
- verklaren hoe samenwerking van organen leidt tot functionerende orgaanstelsels: skelet, voortplantingsstelsel, zenuwstelsel, ademhalingsstelsel, bloedvatenstelsel, afweersysteem, spijsverteringsstelsel, uitscheidingsstelsel, spierstelsel en hormoonstelsel;
- redeneren hoe stofwisselingsprocessen en samenwerkende orgaanstelsels nodig zijn om planten en dieren in leven te houden;
- onderzoeken hoe organismen worden gebruikt in de biotechnologie, landbouw en veeteelt.
32B
De leerling toont inzicht in het voortbestaan van leven op aarde.
- beschrijven van de levenscyclus van organismen en de invloed van het milieu en genetica hierop;
- beschrijven hoe geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting verloopt;
- verklaren van het ontstaan van biodiversiteit door evolutie: mutaties, natuurlijke selectie en soortvorming;
- beschrijven van aanpassingen van erfelijke eigenschappen door de mens: veredeling, fokken en genetische modificatie.
- beschrijven van de celdeling: mitose en meiose;havo/vwo
- beschrijven dat DNA-moleculen informatie bevatten van erfelijke eigenschappen;havo/vwo
- beschrijven hoe erfelijke eigenschappen worden doorgegeven aan een volgende generatie;havo/vwo
- vergelijken van stambomen die zijn gemodelleerd op basis van fenotypische en genetische kenmerken;havo/vwo
- beschrijven van grote stappen in de evolutie: RNA naar DNA, ontstaan van eukaryoten, van ongeslachtelijke- naar geslachtelijke voortplanting en van protist naar meercellige.havo/vwo
32C
De leerling toont inzicht in leefstijl, lichamelijke- en mentale gezondheid en reflecteert hierop.
- de leefstijlthema’s: hygiëne, voeding, slaap, natuur, en beweging;
- beschrijven van invloed van bacteriën, schimmels en virussen op gezond leven;
- beschrijven hoe ziektes ontstaan, voorkómen en behandeld kunnen worden;
- beschrijven hoe technologie de gezondheid en kwaliteit van leven beïnvloedt;
- reflecteren op de eigen leefstijl en gezondheid, de invloed van de leefomgeving, media en eigen keuzes hierin.
32D
De leerling toont inzicht in relationele en seksuele gezondheid en draagt bij aan een veilige en respectvolle omgeving rondom gedrag, diversiteit en seksualiteit.
- reflecteren op de betekenis van seksualiteit, op seksuele ontwikkeling en diversiteit, op het aangaan van gewenste, plezierige relaties en op sociale veiligheid;
- beschrijven van het belang van consent, respect voor wensen en grenzen van zichzelf en de ander en wat te doen bij grensoverschrijding, geweld en misbruik;
- beschrijven hoe soa’s, hiv en onbedoelde zwangerschap zijn te voorkomen;
- benoemen van verschillende gezondheids- en welzijnsorganisaties voor hulp, mentale steun en preventie op het gebied van grensoverschrijdend gedrag, misbruik, vruchtbaarheid, anticonceptie, zwangerschap, abortus, ouderschap, soa’s en seksualiteit;
- reflecteren hoe bij te dragen aan een veilige en respectvolle online en offline omgeving, voor zichzelf en anderen, op het gebied van seksualiteit.

Kerndoel 33 · systeem aarde

De leerling toont inzicht in en verkent systeem aarde.

33A
De leerling toont inzicht in en verkent veranderingen in fysische omstandigheden op aarde op verschillende tijdschalen.
- fysische veranderingen in geosfeer, atmosfeer, hydrosfeer en biosfeer;
- beredeneren hoe endogene en exogene processen en menselijk handelen van invloed zijn op reliëf, rivieren, kusten, oceanen en vegetatie;
- beschrijven van de samenhang tussen geofactoren in gebieden;
- analyseren van de kansen en risico’s van natuurrampen.
- verkennen van verklaringsmodellen voor het ontstaan van reliëf, vulkanisme en aardbevingen.havo/vwo
33B
De leerling toont inzicht in en verkent weer, klimaat en watersystemen en hun veranderingen.
- verklaren van de spreiding van klimaten aan de hand van klimaatfactoren;
- beschrijven van de oorzaken van klimaatverandering op geologische en menselijke tijdschaal;
- analyseren van de invloed van menselijk handelen op het broeikaseffect en de koolstofkringloop;
- beschrijven van het watersysteem;
- analyseren van de gevolgen van klimaatverandering voor het watersysteem en de beschikbaarheid van water in een gebied.”
- verkennen van mogelijke, gewenste en waarschijnlijke scenario’s voor zeespiegelstijging en klimaatverandering;havo/vwo
- beschrijven welke aannames van klimaatmodellen leiden tot verschillende scenario's.havo/vwo
33C
De leerling toont inzicht in ecosystemen en verkent de relatie tussen mens en ecosysteem.
- analyseren van interacties tussen biotische en abiotische factoren in een ecosysteem;
- verbanden leggen tussen kringlopen, voedselketens, voedselwebben en hun onderlinge samenhang in een ecosysteem;
- beschrijven van kringlopen en verstoringen daarvan;
- beschrijven van het dynamisch evenwicht in een ecosysteem en successie;
- analyseren van de menselijke afhankelijkheid van ecosystemen.

Bron: Ontwerpbesluit vernieuwde kerndoelen overige leergebieden (voorhangversie; bijlage bij Kamerstukken II 2026/27, 31 293 en 31 289, nr. 898, brief staatssecretaris OCW van 6 oktober 2026)

Moderne vreemde talen

Ontwerp, beoogd per 1 augustus 2027

Kerndoel 34 tot en met 39 · Engels (34 tot en met 36), Duits, Frans, Spaans (37 tot en met 39)

Kerndoel 34 · communicatie

De leerling gebruikt de Engelse taal in rijke en betekenisvolle contexten.

34A
De leerling doet ervaring op met een rijk aanbod aan bronnen in de Engelse taal op een passend beheersingsniveau.
- lezen van, kijken naar en luisteren naar fictie en non-fictieteksten over uiteenlopende thema's en onderwerpen;
- verschillende taalvariëteiten en taalniveaus van het Engels en contexten waarin het Engels als lingua franca wordt gebruikt.
34B
De leerling gebruikt de Engelse taal op een creatieve manier.
- verkennen van creatief taalgebruik in fictie;
- gebruiken van creatieve voorbeelden om zelf een creatief schriftelijk of mondeling product te maken;
- experimenteren met klanken, woorden en zinnen;
- verwoorden van gedachten, ervaringen, gevoelens en fantasieën;
- reflecteren op het eigen creatieve product en dat van anderen.
- creëren van korte teksten met zinnen, illustraties en eenvoudig figuurlijk taalgebruik.havo/vwo
34C
De leerling verwerkt Engelstalige teksten mondeling en schriftelijk om tot kennisopbouw en begrip te komen.
- samenvatten van de gelezen en beluisterde inhoud;
- vergelijken van de inhoud van teksten;
- ordenen van informatie in een schema;
- verwoorden van ideeën en meningen naar aanleiding van teksten;
- gebruiken van school- en vaktaal.
- onderbouwen van meningen, verworven inzichten en standpunten.havo/vwo

Kerndoel 35 · communicatie

De leerling communiceert in het Engels.

35A
De leerling toont begrip van auditieve en audiovisuele Engelstalige teksten.
- langzaam en duidelijk uitgesproken geïllustreerde fictie- en non-fictieteksten over voorspelbare en alledaagse zaken in heldere standaardtaal en een vertrouwde taalvariëteit;
- onderscheiden van de klanken van het Engels en van verschillende Engelse taalvariëteiten;
- inzetten en uitbreiden van woordenschat, kennis over taal en kennis van de wereld;
- onderscheiden van relevante informatie uit auditieve en audiovisuele teksten;
- gebruiken van passende kijk- en luisterstrategieën.
- duidelijk gestructureerde en helder uitgesproken fictie- en non-fictieteksten over bekende onderwerpen, eventueel verhelderd door beeld en opmaak;havo/vwo
- onderscheiden van tekstsoorten en tekstkenmerken.havo/vwo
35B
De leerling toont begrip van schriftelijke Engelstalige teksten.
- geïllustreerde fictie- en non-fictieteksten over voorspelbare en alledaagse zaken in heldere standaardtaal en een vertrouwde taalvariëteit;
- inzetten en uitbreiden van woordenschat, kennis over taal en kennis van de wereld;
- onderscheiden van relevante informatie uit schriftelijke teksten;
- gebruiken van passende leesstrategieën.
- duidelijk gestructureerde fictie- en non-fictieteksten over bekende onderwerpen, eventueel verhelderd door beeld en opmaak;havo/vwo
- onderscheiden van tekstsoorten en tekstkenmerken.havo/vwo
35C
De leerling spreekt en voert gesprekken in de Engelse taal, afgestemd op doel, publiek en context.
- overbrengen van vertrouwde en alledaagse informatie, gevoelens en interesses;
- actief deelnemen aan eenvoudige gesprekken over vertrouwde, feitelijke en alledaagse onderwerpen.
- inzetten en uitbreiden van eenvoudige, veelgebruikte en alledaagse woordenschat, woordcombinaties, uitdrukkingen, zinnen en taalstructuren;
- gebruiken van passende spreek- en gespreksbevorderende strategieën.
- overbrengen van feitelijke informatie in korte informele en formele sociale interacties;havo/vwo
- doelgericht gesprekken voeren om het uitvoeren van een gezamenlijke taak te bevorderen.havo/vwo
35D
De leerling schrijft in de Engelse taal, afgestemd op doel, publiek en context.
- eenvoudige teksten over vertrouwde en alledaagse informatie, gevoelens en interesses;
- deelnemen aan schriftelijke interacties over eenvoudige, feitelijke onderwerpen;
- inzetten en uitbreiden van eenvoudige, veelgebruikte, alledaagse woordenschat, woordcombinaties, uitdrukkingen, zinnen en taalstructuren;
- inzetten van digitale hulpmiddelen ter bevordering van het schrijfproces;
- gebruiken van passende schrijfstrategieën.
- overbrengen van feitelijke informatie in korte informele en formele schriftelijke interacties.havo/vwo

Kerndoel 36 · taal-en cultuurbewustzijn

De leerling ontwikkelt zich als taal- en cultuurbewuste gebruiker van de Engelse taal.

36A
De leerling kiest passende aanpakken voor het leren van Engels.
- onderzoeken van de eigen interesses en doelen voor het leren van en over het Engels: culturen, gebieden en sprekers;
- onderzoeken wat werkt in het eigen taalleerproces;
- verkennen van eigen taalleervoorkeuren;
- inzetten van het eigen meertalige repertoire om Engels te leren: actieve en passieve beheersing van talen, taalvariëteiten, woorden en uitdrukkingen;
- inzetten van passende digitale middelen.
36B
De leerling verkent culturele aspecten en culturele diversiteit in fictie en non-fictie.
- onderzoeken waar, door wie en in welke contexten het Engels wordt gebruikt;
- beschrijven van culturele aspecten van doeltaalsprekers en doeltaalgebieden;
- onderscheiden van overeenkomsten en verschillen binnen en tussen culturen waarin het Engels gesproken wordt;
- herkennen van stereotypering;
- vergelijken van doeltaalculturen met de eigen leefwereld.
- evalueren van aannames met betrekking tot culturen van doeltaalsprekers en doeltaalgebieden.havo/vwo
36C
De leerling gebruikt culturele kennis in interculturele communicatieve situaties.
- deelnemen aan fictieve interculturele communicatieve situaties;
- herkennen van de rol van cultuur in het communiceren met sprekers van het Engels;
- reflecteren op de rol van cultuur in de eigen fictieve interculturele communicatieve ervaringen.

Kerndoel 37 · communicatie

De leerling gebruikt de […] taal in rijke en betekenisvolle contexten.

37A
De leerling doet ervaring op met een rijk aanbod aan bronnen in de […] taal op een passend beheersingsniveau.
- lezen van, kijken naar en luisteren naar fictie en non-fictieteksten over uiteenlopende thema's en onderwerpen;
- verschillende taalvariëteiten en taalniveaus van de […] taal en contexten waarin de […] taal als lingua franca wordt gebruikt.
37B
De leerling gebruikt de […] taal op een creatieve manier.
- verkennen van creatief taalgebruik in fictie;
- gebruiken van creatieve voorbeelden om zelf een creatief schriftelijk of mondeling product te maken;
- experimenteren met klanken, woorden en zinnen;
- verwoorden van gedachten, ervaringen, gevoelens en fantasieën;
- reflecteren op het eigen creatieve product en dat van anderen.
- creëren van korte teksten met zinnen, illustraties en eenvoudig figuurlijk taalgebruik.havo/vwo
37C
De leerling verwerkt […]talige teksten mondeling en schriftelijk om tot kennisopbouw en begrip te komen.havo/vwo
- samenvatten van de gelezen en beluisterde inhoud;havo/vwo
- vergelijken van de inhoud van teksten;havo/vwo
- ordenen van informatie in een schema;havo/vwo
- verwoorden van ideeën en meningen naar aanleiding van teksten;havo/vwo
- gebruiken van school- en vaktaal.havo/vwo

Kerndoel 38 · communicatie

De leerling communiceert in de […] taal.

38A
De leerling toont begrip van auditieve en audiovisuele […]talige teksten.
- langzaam en duidelijk uitgesproken geïllustreerde fictie- en non-fictieteksten over voorspelbare en alledaagse zaken in heldere standaardtaal en een vertrouwde taalvariëteit;
- onderscheiden van de klanken van de […] taal;
- inzetten en uitbreiden van woordenschat, kennis over taal en kennis van de wereld;
- onderscheiden van relevante informatie uit auditieve en audiovisuele teksten;
- gebruiken van passende kijk- en luisterstrategieën.
38B
De leerling toont begrip van schriftelijke [..]talige teksten.
- geïllustreerde fictie- en non-fictieteksten over voorspelbare en alledaagse zaken in heldere standaardtaal en een vertrouwde taalvariëteit;
- inzetten en uitbreiden van woordenschat, kennis over taal en kennis van de wereld;
- onderscheiden van relevante informatie uit schriftelijke teksten;
- gebruiken van passende leesstrategieën.
38C
De leerling spreekt en voert gesprekken in de […] taal, afgestemd op doel, publiek en context.
- overbrengen van vertrouwde en alledaagse informatie, gevoelens en interesses;
- actief deelnemen aan eenvoudige gesprekken over vertrouwde en alledaagse onderwerpen;
- inzetten en uitbreiden van eenvoudige en vertrouwde woordenschat, woordcombinaties, uitdrukkingen, zinnen en taalstructuren;
- gebruiken van passende spreek- en gespreksbevorderende strategieën.
- actief deelnemen aan eenvoudige gesprekken over vertrouwde, feitelijke en alledaagse onderwerpen;havo/vwo
- inzetten en uitbreiden van eenvoudige, veelgebruikte en alledaagse, vertrouwde woordenschat, woordcombinaties, uitdrukkingen, zinnen en taalstructuren.havo/vwo
38D
De leerling schrijft in de […] taal, afgestemd op doel, publiek en context.
- eenvoudige teksten over vertrouwde en alledaagse informatie, gevoelens en interesses;
- deelnemen aan eenvoudige schriftelijke interacties;
- inzetten en uitbreiden van eenvoudige en vertrouwde woordenschat, woordcombinaties, uitdrukkingen, zinnen en taalstructuren;
- inzetten van digitale hulpmiddelen ter bevordering van het schrijfproces;
- gebruiken van passende schrijfstrategieën.
- deelnemen aan schriftelijke interacties over eenvoudige, feitelijke onderwerpen;havo/vwo
- inzetten en uitbreiden van eenvoudige, veelgebruikte en alledaagse woordenschat, woordcombinaties, uitdrukkingen, zinnen en taalstructuren.havo/vwo

Kerndoel 39 · taal-en cultuurbewustzijn

De leerling ontwikkelt zich als taal- en cultuurbewuste gebruiker van de […] taal.

39A
De leerling kiest passende aanpakken voor het leren van de doeltaal.
- onderzoeken van de eigen interesses en doelen voor het leren van en over de doeltaal: culturen, gebieden en sprekers;
- onderzoeken wat werkt in het eigen taalleerproces;
- verkennen van eigen taalleervoorkeuren;
- inzetten van het eigen meertalige repertoire om de doeltaal te leren: actieve en passieve beheersing van talen, taalvariëteiten, woorden en uitdrukkingen;
- inzetten van passende digitale middelen.
39B
De leerling verkent culturele aspecten en culturele diversiteit in fictie en non-fictie.
- onderzoeken waar, door wie en in welke contexten de doeltaal wordt gebruikt;
- beschrijven van culturele aspecten van doeltaalsprekers en doeltaalgebieden;
- onderscheiden van overeenkomsten en verschillen binnen en tussen culturen waarin de doeltaal gesproken wordt;
- herkennen van stereotypering;
- vergelijken van doeltaalculturen met de eigen leefwereld.
- evalueren van aannames met betrekking tot culturen van doeltaalsprekers en doeltaalgebieden.havo/vwo
39C
De leerling gebruikt culturele kennis in interculturele communicatieve situaties.
- deelnemen aan fictieve interculturele communicatieve situaties;
- herkennen van de rol van cultuur in het communiceren met sprekers van de doeltaal;
- reflecteren op de rol van cultuur in de eigen fictieve interculturele communicatieve ervaringen.

Kunst en cultuur

Ontwerp, beoogd per 1 augustus 2027

Kerndoel 40 tot en met 42 · Beeldende vorming, muziek, dans, drama

Kerndoel 40 · artistiek creatief vermogen

De leerling ontwikkelt artistiek creatief vermogen.

40A
De leerling gebruikt creatieve maak- en denkstrategieën in een iteratief kunstzinnig proces en reflecteert op gemaakte keuzes.
- omgaan met speelruimte en selecteren van creatieve strategieën bij het maken en meemaken;
- onderzoeken van verschillende ideeën, mogelijkheden en oplossingen bij het maken van eigen en gezamenlijke kunstzinnige uitingen;
- gebruiken van ideeën, perspectieven en inzichten van andere makers als inspiratie voor eigen en gezamenlijke kunstzinnige uitingen;
- selecteren en gebruiken van bronnen als inspiratie voor eigen en gezamenlijke kunstzinnige uitingen;
- evalueren en bijstellen van het maakproces.
40B
De leerling onderzoekt het eigen artistiek creatief vermogen.
- onderzoeken van artistieke voorkeuren: technieken, materialen, middelen, thema’s, stijlen, genres;
- maken van keuzes in relatie tot het proces en het product;
- bespreken van getoonde eigen of gezamenlijke kunstzinnige uitingen;
- verwoorden van een mening over eigen en gezamenlijke kunstzinnige uitingen;
- verwoorden van eigen artistieke voorkeuren en vermogens tijdens het maakproces.
40C
De leerling onderzoekt betekenissen van kunst en cultuur tijdens het maken en meemaken.
- beschouwen en beschrijven van uitingen van kunst en cultuur van uiteenlopende makers en perspectieven;
- beschrijven van vormgevingselementen;
- gebruiken van bronnen over makers, het werk en de context;
- interpreteren van eigen en gezamenlijke uitingen van kunst en cultuur;
- onderbouwen van een mening met gebruik van vaktaal over uitingen van kunst en cultuur.

Kerndoel 41 · maken en betekenis geven

De leerling maakt kunstzinnige uitingen.

41A
De leerling drukt zich individueel en samen met anderen uit in vormen van kunst.
- Gebruiken van vormgevingselementen uit beeldende kunst en muziek, alsmede van dans of film of theater bij het maken van eigen werk;
- verbeelden van verhalen, ideeën, gedachten, ervaringen en gevoelens;
- maken van kunstzinnige uitingen als reactie op maatschappelijke vraagstukken en gebeurtenissen;
- ontwerpen en realiseren van toegepaste vormen van kunst;
- herinterpreteren van bestaand werk.
41B
De leerling kiest en gebruikt bekende en nieuwe technieken en vaardigheden bij het maken van individueel en gezamenlijk werk.
- beeldende materialen, technieken en gereedschappen;
- muzikale technieken en instrumenten;
- dansante technieken of;
- fotografische en filmische technieken of;
- spel- en acteertechnieken.

Kerndoel 42 · meemaken en betekenis geven

De leerling maakt kunst en cultuur mee.

42A
De leerling neemt deel aan diverse culturele en kunstzinnige activiteiten en toont inzicht in kunst- en cultuuruitingen.
- omgaan met de gebruiken en gewoonten bij het actief meemaken van kunst en cultuur in uiteenlopende contexten;
- uitwisselen van ervaringen in interactie met professionele makers;
- beschrijven van het effect van de gebruikte technieken en vormgevingselementen op de ervaring;
- vergelijken van interesses en voorkeuren voor kunstzinnige uitingsvormen;
- maken van een kunstzinnige uiting als verwerking van een culturele en kunstzinnige ervaring.
42B
De leerling onderzoekt kunstzinnige en cultuurhistorische uitingen en de functie in de samenleving.
- vergelijken van diverse, actuele en historische uitingen van kunst en erfgoed in cultuur;
- vragen stellen over de invloed van tijd en plaats op het werk van makers;
- vragen stellen over de invloed van kunst op de samenleving;
- verwoorden van een mening over de functie en betekenis van kunst en cultuur in het eigen leven.

Bron: Ontwerpbesluit vernieuwde kerndoelen overige leergebieden (voorhangversie; bijlage bij Kamerstukken II 2026/27, 31 293 en 31 289, nr. 898, brief staatssecretaris OCW van 6 oktober 2026)

Bewegen en sport

Ontwerp, beoogd per 1 augustus 2027

Kerndoel 43 tot en met 45 · Lichamelijke opvoeding

Kerndoel 43 · leren bewegen

De leerling ontwikkelt zich in het bewegen.

43A
De leerling neemt deel aan beweegactiviteiten in uiteenlopende beweegthema’s.
- balanceren, bewegen op muziek, doelspelen, draaien, hardlopen, intensief bewegen, jongleren, klimmen, springen, stoeien en treffen, terugslagspelen, tikspelen, wegspelen en mikken, zwaaien.
43B
De leerling verbetert de beweegvaardigheid.
- aangaan van beweeguitdagingen;
- zoeken naar oplossingen wanneer het bewegen niet regelmatig lukt;
- controle houden wanneer het bewegen regelmatig lukt;
- experimenteren met complexere beweegactiviteiten;
- inzicht tonen in de bedoeling en uitvoering van beweegactiviteiten.
43C
De leerling stemt beweegactiviteiten af op de eigen mogelijkheden.
- inschatten van de eigen mogelijkheden in relatie tot de complexiteit van de beweegactiviteit;
- meebeslissen over de inrichting van de beweegactiviteit;
- kiezen voor gepaste complexiteit van de opdracht binnen de beweegactiviteit;
- aanpassen van de beweegactiviteit met betrekking tot ruimte, materiaal, regels en leerhulp.

Kerndoel 44 · samen bewegen

De leerling beweegt samen met anderen.

44A
De leerling neemt verantwoordelijkheid voor het samen deelnemen aan beweegactiviteiten.
- bijdragen aan een sociaal en fysiek veilige leeromgeving;
- constructief bijdragen aan sociale interacties in een groep of team;
- omgaan met mogelijkheden, gedrag, opvattingen en beleving van de ander;
- afstemmen van het eigen handelen op de beweegcontext;
- accepteren van regels en uitkomsten.
44B
De leerling regelt beweegactiviteiten.
- arrangeren van de beweegomgeving: op- en afbouwen, herstellen en aanpassen;
- assisteren bij beweegactiviteiten: verzorgen, beveiligen en coachen;
- afspreken van regels: uitleggen, controleren en afstemmen.

Kerndoel 45 · betrokken bewegen

De leerling geeft betekenis aan bewegen.

45A
De leerling oriënteert zich op beweegcontexten.
- herkennen van verschillende beweegactiviteiten;
- verkennen van diverse beweegomgevingen en organisatievormen;
- onderscheiden van verschillende doelgroepen aan beweegactiviteiten;
- herkennen van verschillende motieven en doelen om deel te nemen aan bewegen en sporten;
- verkennen van de relatie tussen bewegen en welbevinden.
45B
De leerling onderzoekt welke vormen van bewegen passen bij eigen voorkeuren.
- verwoorden welke ervaringen en welke beleving bewegen oproept;
- vergelijken van eigen interesses, kwaliteiten en motieven met die van de anderen;
- uitleggen hoe ervaringen worden beïnvloed door de beweegcontext;
- reflecteren op de eigen ontwikkeling in het bewegen;
- kiezen van beweegactiviteiten in verschillende contexten.

Bron: Ontwerpbesluit vernieuwde kerndoelen overige leergebieden (voorhangversie; bijlage bij Kamerstukken II 2026/27, 31 293 en 31 289, nr. 898, brief staatssecretaris OCW van 6 oktober 2026)

Gids

Werken met de kerndoelen

Wat een kerndoel wel en niet zegt, hoe je de opbouw leest en welke tekst wanneer geldt.

Wat zijn kerndoelen?

Kerndoelen beschrijven wat een school leerlingen in de onderbouw in elk geval moet aanbieden, zodat iedere leerling dezelfde basis meekrijgt. Hoe je lesgeeft, welke methode je gebruikt en hoe je toetst, staat er niet in.

Een kerndoel is dus geen lesdoel. Jij vertaalt het naar leerdoelen voor een lessenreeks en lesdoelen per les, passend bij je niveau en leerjaar.

Voorbeeld

Geschiedenis · 2 vwo

1
KerndoelLandelijk, voor de hele onderbouw
26B. De leerling redeneert over historische ontwikkelingen met gebruik van tijdsaanduidingen en bronnen.
2
LeerdoelJij, voor een lessenreeks
De leerling legt met behulp van bronnen uit waardoor de Franse Revolutie uitbrak.
3
LesdoelJij, voor één les
De leerling beschrijft de drie standen en legt uit wie in 1788 de meeste belasting betaalde.

Zo lees je een kerndoel

Elk kerndoel heeft dezelfde opbouw. Hieronder een echt kerndoel, ontleed.

Fragment uit kerndoel 6

Kerndoel 6 · taal

De leerling toont inzicht in taal als systeem.

6A
De leerling beschouwt de relatie tussen vorm en betekenis van taal.
- verkennen hoe letterklanken, klemtoon, intonatie en ritme samenhangen met de betekenis van taal;
- inzicht tonen in de opbouw van complexe woorden om de betekenis af te leiden;
- beschrijven hoe de betekenis in complexe zinnen bepaald wordt door de woordvolgorde en de zinsdelen;
- …
6C
De leerling toont inzicht in zakelijke genres.havo/vwo

Nummer en domein
Doorlopend genummerd van 1 tot en met 45, over alle leergebieden heen. Het domein is het onderdeel binnen het leergebied.
Kernzin
Het kerndoel in één zin, zoals “De leerling begrijpt teksten.”
Doelzinnen
De onderdelen A, B, C. De code combineert nummer en letter, zoals 2C.
Uitwerking
De punten onder “Het gaat hierbij om”. Volgens de toelichting bij het besluit zijn alle punten nodig om aan een doelzin te voldoen, en alle doelzinnen om aan het kerndoel te voldoen.
Aanvullingen voor havo en vwo
Extra doelzinnen of punten die alleen voor havo en vwo gelden.
Opdracht aan de school
Een paar doelzinnen beginnen met “De school”. Die vragen iets van de hele school, zoals taalontwikkeling in alle leergebieden.

Status en bronnen

Niet alle kerndoelen hebben dezelfde status.

Vastgesteld

Staatsblad 2026, 198

Nederlands (1 tot en met 9) en rekenen en wiskunde (10 tot en met 17) staan in de wet en gelden sinds 1 augustus 2026.

Lees het besluit

Ontwerp

Ontwerpbesluit (pdf)

De andere zeven leergebieden (18 tot en met 45) staan in een ontwerpbesluit dat het ministerie op 6 oktober 2026 aan de Tweede en Eerste Kamer voorlegde. De beoogde ingangsdatum is 1 augustus 2027; na het advies van de Raad van State kan de tekst nog veranderen.

Open het ontwerpbesluit

Tot 1 augustus 2031 loopt een overgangsperiode. Je school kiest per leergebied wanneer ze overstapt.

Zodra het besluit voor de andere leergebieden in het Staatsblad staat, werken we dit overzicht bij.

WerkbladGeschiedenis · 2 vwo

De standenmaatschappij

NaamKlas

Vraag 1

Welke stand betaalde in 1788 de meeste belasting?

A.De eerste stand (geestelijken)
B.De tweede stand (adel)
C.De derde stand (burgers en boeren)

Vraag 2

Leg uit waarom verlichte denkers kritiek hadden op de macht van de koning.

Les 1 · Oorzaken

Een land in crisis

De staatskas is leeg na dure oorlogen
Brood wordt onbetaalbaar na misoogsten
Verlichte ideeën: waar komt de macht van de koning vandaan?

Geschiedenis · 2 vwo3 / 12

Lessen die aansluiten op de kerndoelen

Kies je vak, niveau en leerjaar, en LesLoket maakt een complete lessenreeks: leerdoelen met succescriteria, lesdoelen per les en uitgewerkte lessen die je zelf aanpast.

Probeer LesLoket gratis Zo werkt het

Gratis starten
Geen creditcard nodig
Klaar in een paar minuten

FAQ

Vragen over de kerndoelen

Klik om uit te klappen

Kerndoelen beschrijven wat een school leerlingen in de onderbouw in elk geval moet aanbieden. De nieuwe kerndoelen voor het vo zijn doorlopend genummerd, van kerndoel 1 bij Nederlands tot en met kerndoel 45 bij bewegen en sport, verdeeld over negen leergebieden.

Kies een leergebied

De school stimuleert de taalcompetentie van leerlingen.

De leerling begrijpt teksten.

De leerling produceert teksten.

De leerling voert gesprekken.

De leerling ontwikkelt zich als bewuste taalgebruiker.

De leerling toont inzicht in taal als systeem.

De leerling verkent het gebruik van taal.

De leerling doet ervaring op met literatuur.

De leerling toont inzicht in literatuur.

De leerling redeneert en rekent met getallen, grootheden en vergelijkingen.

De leerling interpreteert data en kansen.

De leerling toont inzicht in patronen en verbanden.

De leerling toont inzicht bij meetkundig handelen.

De leerling gebruikt wiskundige denk-werkwijzen.

De leerling gebruikt wiskundetaal en wiskundig gereedschap.

De leerling ontwikkelt een wiskundige attitude.

De leerling past wiskunde toe in bekende en nieuwe situaties.

De school geeft vorm aan de democratische oefenplaats.

De leerling leert over samenleven in een democratische rechtsstaat.

De leerling doet ervaringen op met democratische en maatschappelijke betrokkenheid.

De leerling zet digitale technologie en digitale media in.

De leerling creëert digitale producten.

De leerling participeert in de gedigitaliseerde wereld.

De leerling onderzoekt vraagstukken over mens en samenleving.

De leerling onderzoekt geografische verschijnselen.

De leerling onderzoekt historische verschijnselen.

De leerling onderzoekt economische verschijnselen.

De leerling onderzoekt hoe mensen met elkaar samenleven.

De leerling verkent en verklaart de wereld vanuit natuurwetenschappelijk en technologisch perspectief.

De leerling toont inzicht in en experimenteert met natuurkundige verschijnselen en technische systemen.

De leerling toont inzicht in en experimenteert met materie, processen en circulaire productie.

De leerling toont inzicht in organismen en hun gezondheid.

De leerling toont inzicht in en verkent systeem aarde.

De leerling gebruikt de Engelse taal in rijke en betekenisvolle contexten.

De leerling communiceert in het Engels.

De leerling ontwikkelt zich als taal- en cultuurbewuste gebruiker van de Engelse taal.

De leerling gebruikt de […] taal in rijke en betekenisvolle contexten.

De leerling communiceert in de […] taal.

De leerling ontwikkelt zich als taal- en cultuurbewuste gebruiker van de […] taal.

De leerling ontwikkelt artistiek creatief vermogen.

De leerling maakt kunstzinnige uitingen.

De leerling maakt kunst en cultuur mee.

De leerling ontwikkelt zich in het bewegen.

De leerling beweegt samen met anderen.

De leerling geeft betekenis aan bewegen.

Werken met de kerndoelen

Wat zijn kerndoelen?

Zo lees je een kerndoel

De leerling toont inzicht in taal als systeem. 2

Status en bronnen

Lessen die aansluiten op de kerndoelen

Vragen over de kerndoelen

De leerling toont inzicht in taal als systeem.