Systeem Aarde: Dynamiek in de Gesteentekringloop
Aardrijkskunde · 5e jaar Havo
Systeem Aarde: Dynamiek van de Gesteentekringloop
De aarde is een dynamisch systeem dat wordt aangedreven door twee enorme energiestromen. De interne warmte van onze planeet, die vrijkomt door radioactief verval in de kern, fungeert als een interne motor die bewegingen in de aardmantel veroorzaakt en leidt tot platentektoniek. Tegelijkertijd vormt de binnendringende zonnestraling een externe motor die processen aan het oppervlak aanstuurt, zoals verwering, erosie en de kringloop van water. De wisselwerking tussen deze twee krachten bepaalt de vorming en afbraak van gesteenten en de voortdurende verandering van het aardoppervlak.
Vraag 1
Geologische processen vormen het oppervlak en de structuur van de aarde. Deze processen kunnen worden ingedeeld op basis van waar ze hun energie vandaan halen: uit de aardwarmte van binnenuit (endogeen) of door externe factoren zoals zonlicht en zwaartekracht (exogeen). Plaats de onderstaande geologische fenomenen in de juiste categorie.
Schrijf het nummer van de categorie in het vakje voor het woord.
| 1 | Endogeen (aangedreven door inwendige aardwarmte) |
| 2 | Exogeen (aangedreven door zonnestraling of zwaartekracht) |
| Vulkanisme | |
| Riviererosie | |
| Gebergtevorming | |
| Gletsjerwerking | |
| Aardbevingen door platentektoniek | |
| Chemische verwering |
Vraag 2
Vul de onderstaande tabel in over het ontstaan van gesteenten. Verbind de gesteentetypen met de bijbehorende processen en de geologische omgeving waarin ze doorgaans worden gevormd.
| Gesteentetype | Hoofdproces bij ontstaan | Geologische omgeving |
|---|---|---|
| Stollingsgesteente | ||
| Sedimentair gesteente | ||
| Metamorf gesteente |
Vraag 3
Zet de volgende geologische gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, uitgaande van een proces dat begint bij het verdwijnen van een oceanische plaat onder een continentale plaat en eindigt bij het terugkeren van sediment in de gesteentekringloop.
Zet in de juiste volgorde door 1, 2 of 3 in te vullen:
| Een oceanische plaat schuift onder een continentale plaat door een hoge dichtheid. | |
| De subducerende plaat smelt in de asthenosfeer door verhoogde druk en temperatuur. | |
| Gebergtevorming en verwering zorgen voor afbraak van het nieuwe gesteente. | |
| Sediment wordt afgezet in bekkens en raakt begraven onder nieuwe lagen. | |
| Magma stijgt op door scheuren in de overblijvende korst en vormt een vulkanische boog. |
Vraag 4
Door klimaatverandering nemen extreme neerslaggebeurtenissen toe in zowel kracht als frequentie. Beargumenteer hoe een verhoogde neerslagintensiteit de chemische en fysische erosiesnelheid beïnvloedt. Leg vervolgens uit wat dit proces op termijn betekent voor de samenstelling en de sortering (het verschil in korrelgrootte) van sedimentair gesteente dat zich afzet in delta-gebieden.
Gebruik in je antwoord de begrippen 'mechanische verwering', 'transportcapaciteit' en 'fluviatiele sedimentatie'.
Vraag 5
Sommige wetenschappers beweren dat de gesteentekringloop op aarde volledig tot stilstand zou komen als er geen actieve platentektoniek meer zou zijn. Evalueer deze stelling. Maak in je redenering onderscheid tussen factoren die direct afhankelijk zijn van de beweging van platen en factoren die mogelijk wel blijven bestaan (zoals verwering, erosie en sedimentatie). Zou de kringloop in dat scenario echt 'bevriezen', of zou er nog wel sprake zijn van een beperkte vorm van gesteentevorming?